«در ۷ دی، همزمان با گسترش اعتراضات در شهرهای مختلف کشور، گزارشهایی از اعتصاب گروهی از کسبه در پاساژ علاءالدین تهران و مراکزی چون پاساژ چارسو منتشر شد. این تحرکات که با تعطیلی واحدهای صنفی و تجمعهای محدود همراه بود، بیانگر سرایت بحران به بخشهایی از بازار شهری تهران است، .»، این اعتراضات در مدت کوتاهی به چندین شهر کشور گسترش یافت و بار دیگر شکنندگی نظم سیاسی–اقتصادی جمهوری اسلامی را آشکار ساخت.¹ تظاهرات ، علیرغم گستردگی و تداوم، فاقد هرگونه ارتباط ارگانیک با احزاب سیاسی، گروههای سازمانیافته یا چهرههای شناختهشده اپوزیسیون، از جمله رضا پهلوی، بودهاند.²
با این حال، فقدان پیوند ارگانیک به معنای فقدان پیامد سیاسی نیست. در شرایطی که اعتراضات تداوم یابند و به خلأ قدرت طولانیمدت منجر شوند، جریانهایی که دارای سرمایه تاریخی، نمادین و مقبولیت بینالمللی هستند—بهویژه سلطنتطلبان—بهطور عینی شانس بیشتری برای ورود به معادله قدرت خواهند داشت این گزاره توصیفی است و نه تجویزی؛ تشخیصی از منطق قدرت در شرایط فروپاشی نظم سیاسی است.³ «انتخاب نهایی را مردم رقم خواهند زد و و اعتراضات فقط در صورت میلیونی شدن نشاندهنده اراده گسترده برای عبور از وضعیت موجود است؛ هرچند مسیر، هزینهها و شکل این عبور همچنان محل مناقشه و کشمکش سیاسی باقی خواهد ماند.».
روندی که آغاز شده، هرچند بیبرنامه، غیرمتمرکز و تا حدی آشوبناک است، اما بالقوه میتواند به دو مسیر متضاد منتهی شود: از یکسو امکان لغزش به سمت خلأ قدرت و حتی درگیریهای گسترده داخلی وجود دارد و از سوی دیگر، احتمال قدرتگیری تدریجی یک یا چند جریان اپوزیسیونی برای هدایت و نمایندگی سیاسی اعتراضات نیز دوراز تصور نیست.⁴از خاطر نبریم که در صورت ادامه تظاهرات خشونت آمیز و عدم ارتباط یافتن این تظاهرات با یک جریان رهبری که می تواند یک یا ائتلافی از گروههای سیاسی مختلف باشد «برخی تحلیلگران نسبت به امکان بهرهبرداری بازیگران خارجی، از جمله اسرائیل، از خلأ قدرت احتمالی هشدار میدهند؛ بهویژه در شرایطی که برخی جریانهای اپوزیسیون مخالف یکدیگر همزمان از حمایت یا همسویی یک یا چند قدرت بین المللی و یا منطقه ای برخوردارند.» گزارش ویکیپدیا اعتراضات دی ۱۴۰۴ ایران
گستره جغرافیایی تظاهرات
اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ در ایران تا حد زیادی ناشی از تشدید سریع وضعیت اقتصادی بود. نرخ تورم در ایران در مهر ۱۴۰۴ به ۴۸٫۶٪ و در آذر ۱۴۰۴ به ۴۲٫۲٪ رسید که فشار شدیدی بر بودجه خانوادهها وارد کرد. ارزش ریال نیز به کمترین میزان خود رسید و هر دلار آمریکا معادل ۱٫۴۵ میلیون ریال شد( گزارش ویکیپدیا )
از نظر جغرافیایی، اعتراضات بصورت متشکل ابتدا در تهران و بهویژه در محدوده بازار و مراکز تجاری مرکزی شکل گرفت و سپس طی چهار روز به شهرهایی چون اصفهان، شیراز، کرمانشاه، یزد، همدان، قشم، فسا، کوهدشت و لردگان گسترش یافت. این پراکندگی نشان میدهد که اعتراضات ظرفیت ملیشدن را دارا هستند، هرچند شدت و تداوم آنها در مناطق مختلف یکسان نبوده است.⁵
تا پایان روز چهارم، هیچ آمار سراسری مستقل و قابل اتکایی از تعداد شرکتکنندگان منتشر نشده است. اغلب گزارشها به توصیف کیفی تجمعات، اعتصابات و اختلال در فعالیتهای اقتصادی بسنده کردهاند. این خلأ آماری خود به عاملی برای جنگ روایتها و بزرگنمایی یا کوچکنمایی سیاسی از سوی بازیگران مختلف بدل شده است.⁶
الگوی برخورد نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی در این دوره، تدریجی اما رو به تشدید بوده است. در روزهای نخست از ابزارهای مهار نرم مانند گاز اشکآور استفاده شد، اما در روزهای سوم و چهارم گزارشهایی از بازداشت، تیراندازی و درگیریهای خشونتآمیز محدود منتشر گردید.⁷
تا پایان روز چهارم اعتراضات، حداقل سه کشته گزارش شده است: دو معترض در لردگان و یکنفر بنام امیرحسام خدایاریفرد (عضو بسیج به گزارش سایتهای حکومتی )در کوهدشت. درباره شمار دقیق زخمیها و بازداشتشدگان، آمار تجمیعی مستقل در دست نیست، اما منابع خبری از زخمیشدن تعدادی از معترضان و نیروهای امنیتی خبر دادهاند.⁸
یکی از ویژگیهای برجسته این موج اعتراضی، گسترش بیسابقه ویدیوهای جعلی، بازنشر تصاویر قدیمی با برچسب زمانی نادرست و صداگذاریهای ساختگی در شبکههای اجتماعی است. این پدیده محدود به یک جریان خاص نیست و از سوی حامیان حکومت، جریانهای مختلف اپوزیسیون و حتی برخی رسانهها بازتولید شده است. پیامد این وضعیت، مخدوششدن مرز واقعیت و پروپاگاندا و دشوار شدن تحلیل دقیق میدانی است.⁹
نهایت اینکه ، هرگونه سرکوب خشونتآمیز اعتراضات از سوی جمهوری اسلامی محکوم است. حق اعتراض و مشارکت در اعتراضات، بهعنوان یکی از حقوق بنیادین شهروندی، باید بهصراحت مورد حمایت قرار گیرد. همزمان، آگاهی از خطر جعل رسانهای و خلأ رهبری سیاسی برای جلوگیری از انحراف یا مصادره اعتراضات، ضرورتی انکارناپذیر است. . جمهوری اسلامی باید درخواستهای بحق مردم ایران که خود را در تظاهرات و اعتراضات جاری بصورت نمادین نشان میدهند پذیرفته و بطور کامل از سرکوب دست کشیده و در مقابل مردم بجان آمده عقب نشینی کند . «اعتراض حق مردم است و فقط تداوم و گسترش آن است که میتواند حکومت را به عقبنشینی وادار کند.این تظاهرات حتی اگر ادامه هم نیابند بصورت زخمی پنهان و آتشی زیر خاکستر ادامه یافته و در فرصتی دیگر باز زبانه خواهد کشید
پانوشتها
1. Al Jazeera English, “Protests, strikes after Iran’s economic situation rapidly deteriorates,” December 29, 2025, https://www.aljazeera.com/news/2025/12/29/protests-strikes-after-irans-economic-situation-rapidly-deteriorates.
2. Euronews Persian, “اعتراضات در ایران از کجا شروع شد و در چه نقطهای قرار دارد؟” December 31, 2025, https://parsi.euronews.com/2025/12/31/irans-protests-how-they-started-and-where-they-are-today.
3. The Guardian, “‘We want the mullahs gone’: economic crisis sparks biggest protests in Iran since 2022,” December 31, 2025, https://www.theguardian.com/world/2025/dec/31/we-want-the-mullahs-gone-economic-crisis-sparks-biggest-protests-in-iran-since-2022.
4. Financial Times, “Iran replaces central bank governor in effort to contain cost-of-living protests,” December 31, 2025, https://www.ft.com/content/406c8beb-170d-4db0-8b3c-e368249b0c2f.
5. Wikipedia, “2025–2026 Iranian protests,” last modified 2026, https://en.wikipedia.org/wiki/2025%E2%80%932026_Iranian_protests.
6. Al Jazeera English, “Iran’s Pezeshkian urges unity as protests over economic woes turn deadly,” December 31, 2025, https://www.aljazeera.com/news/2025/12/31/protests-in-iran-spread-amid-deep-discontent-over-economic-duress.
7. Wall Street Journal, “Iran Says Regime Loyalist Killed as Protests Turn Violent,” January 1, 2026, https://www.wsj.com/world/middle-east/iran-vows-to-address-economic-problems-as-protests-enter-fourth-day-98f949c6.
8. Associated Press, “At least 3 reported killed during widening protests in Iran sparked by ailing economy,” January 1, 2026, https://apnews.com/article/8533eacbc3c502ccc5f5339ae4384399. 9. Full Fact, “Old Iran protest video shared with false claims it shows recent unrest,” June 19, 2025, https://fullfact.org/online/iran-protest-video-shared-false-claims/. See also: Full Fact, “Video compilation includes faked clips of Israeli missile strikes on Iranian bases,” December 5, 2025, https://fullfact.org/online/fake-israeli-strike-video
کاوه فرزند ملت 
Leave a Reply