تحلیلی مبتنی بر گزارشهای عفو بینالملل، دیدهبان حقوق بشر و رسانههای معتبر که نشان میدهد منطق بقای قدرت، چگونه با سرکوب مرگبار و خشونت ساختاری، آیندهٔ سیاسی و اجتماعی ایران را به مخاطره انداخته است.
در جریان اعتراضات سراسری ایران که از اواخر دسامبر ۲۰۲۵ آغاز شد، نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی از طیفی گسترده از اشکال خشونت سازمانیافته علیه معترضان استفاده کردند. گزارشهای رسانههای معتبر بینالمللی و سازمانهای حقوق بشری نشان میدهد که این خشونتها صرفاً محدود به کنترل تجمعات نبوده، بلکه شامل شلیک مستقیم با مهمات جنگی، ضربوشتم گسترده، بازداشتهای فلهای، بدرفتاری سیستماتیک در بازداشتگاهها و موارد مستند تعرض جنسی بوده است.¹-²
بر اساس تحقیقات عفو بینالملل و دیدهبان حقوق بشر، نیروهای امنیتی در چندین شهر از جمله تهران، مشهد، اصفهان و کرج بهطور مستقیم به سوی معترضان بیسلاح تیراندازی کردهاند. در برخی موارد، شلیکها از پشتبامها یا خودروهای نظامی انجام شده و معترضان عمداً در مسیرهای بسته گرفتار شدهاند که این امر به افزایش چشمگیر تلفات انسانی انجامیده است.¹-³
در کنار خشونت خیابانی، گزارشهای متعددی از بدرفتاری شدید در بازداشت منتشر شده است. سازمان عفو بینالملل مواردی از شکنجه، ضربوشتم، تهدید به تجاوز و تعرض جنسی علیه بازداشتشدگان ـ از جمله نوجوانان ـ را مستند کرده است. این گزارشها نشان میدهد که خشونت جنسی بهعنوان ابزار ارعاب و تنبیه سیاسی مورد استفاده قرار گرفته است.⁴-⁵
همزمان، اعتراضات با تخریبهای گسترده نیز همراه بوده است. گزارشهای خبری بینالمللی از آتشزدن ساختمانهای دولتی، مراکز بسیج، خودروهای پلیس و تخریب نمادهای حکومتی خبر دادهاند. این تخریبها عمدتاً در واکنش به سرکوب خشونتآمیز و بهعنوان نشانهای از تضعیف اقتدار دولت در برخی مناطق ارزیابی شدهاند.⁶
در خصوص تعداد کشتهشدگان، آمارها اختلاف قابل توجهی دارند. خبرگزاری رویترز به نقل از منابع رسمی ایران از دستکم ۵٬۰۰۰ کشته سخن گفته است.⁷ در مقابل، گروههای حقوق بشری مستقل مانند HRANA و گزارشهای PBS NewsHour آمار تأییدشدهای بین ۳٬۷۶۶ تا ۳٬۹۱۹ کشته ارائه دادهاند که تنها شامل موارد قابل راستیآزمایی است.⁸ عفو بینالملل و دیگر نهادهای حقوق بشری تأکید کردهاند که رقم واقعی قربانیان احتمالاً بالاتر از این اعداد است، زیرا بسیاری از مرگها هرگز بهطور رسمی ثبت یا گزارش نشدهاند.¹
مجموع این شواهد نشان میدهد که الگوی اعمال خشونت، بدرفتاری و سرکوب در اعتراضات اخیر ایران نه موردی و تصادفی، بلکه ساختاریافته و نظاممند بوده و مصداق روشن نقض جدی حقوق بشر و تعهدات بینالمللی دولت ایران تلقی میشود.²-⁴
خامنه ای نیز در امنیتی سازی تظاهرات صلح آمیز مردم همان راه ” بشار اسد ” را میرود .
خامنهای و هستهٔ اصلی قدرت در جمهوری اسلامی، اعتراضات اخیر را نه بهعنوان کنش سیاسیِ اجتماعی مشروع، بلکه در چارچوب یک تهدید امنیتیِ وجودی تعریف کردهاند. این «امنیتیسازی اعتراضات مدنی» نقطهٔ عزیمت اصلیِ سیاست سرکوب در جمهوری اسلامی است؛ منطقی که پیشتر در تجربهٔ سوریه نیز بهکار گرفته شد، هرچند شرایط اجتماعی، تاریخی و ژئوپولیتیک دو کشور بهطور بنیادین متفاوت است.
در هر دو مورد، اعتراضات مردمی بهجای آنکه بهعنوان مطالبهٔ سیاسیِ قابل مدیریت در حوزهٔ عمومی دیده شوند، ذیل مفاهیمی چون «تهدید امنیت ملی»، «پروژهٔ دشمن خارجی» یا «جنگ ترکیبی» بازتعریف شدهاند. این بازتعریف، بهصورت خودکار مسیر برخورد را از چارچوب پلیسی–مدنی به چارچوب نظامی–امنیتی منتقل میکند و استفادهٔ زودهنگام از زور مرگبار را «موجه» جلوه میدهد.
شباهت ایران و سوریه نه در سرنوشت محتوم، بلکه در دکترین سرکوب قابل مشاهده است. در هر دو تجربه، بهجای تمرکز بر کنترل جمعیت، کاهش تنش و مدیریت سیاسی بحران، الگوی «ایجاد رعب بهجای کنترل» در دستور کار قرار گرفته است. این الگو بر نمایش خشونت، بازداشتهای گسترده، اعترافگیری اجباری، فشار بر خانوادهها و القای هزینههای سنگینِ مشارکت در اعتراضات استوار است؛ الگویی که هدف آن نه بازگرداندن نظم اجتماعی، بلکه شکستن ارادهٔ جمعی است.
با این حال، قیاس ایران با سوریه تنها تا سطح دکترین امنیتی معتبر است و نباید به نتیجهگیریهای شتابزده درباره «سوریهای شدن ایران» انجامد. ایران از نظر ساختار اجتماعی، میزان شهرنشینی، پیوستگی سرزمینی، ترکیب طبقاتی و میزان نهادینگی جامعهٔ مدنی، تفاوتهای تعیینکنندهای با سوریه دارد. همین تفاوتهاست که باعث میشود تکرار سناریوی سوریه در ایران نه محتوم، بلکه مشروط باشد.
با اینهمه، تداوم منطق سرکوب مرگبار میتواند ایران را در برابر مجموعهای از سناریوهای پرهزینه قرار دهد؛ سناریوهایی که بیش از آنکه نتیجهٔ «دخالت خارجی» باشند، محصول فرسایش درونیِ سرمایهٔ اجتماعی و انسداد افقهای اصلاح و گذار هستند.
در صورت ادامهٔ وضعیت موجود، میتوان چند روند محتمل را از یکدیگر تفکیک کرد:
واگرایی اجتماعی و واکنشهای نامتجانس: بخشهای مختلف جامعه – از حاشیههای جغرافیایی و قومی گرفته تا طبقات متوسط شهری – ممکن است واکنشهای متفاوت و گاه متعارضی به سرکوب نشان دهند. این واگرایی، ظرفیت کنش جمعی سراسری را تضعیف میکند و هزینهٔ گذار مسالمتآمیز را افزایش میدهد.
تشدید بحران اقتصادی بهمثابه عامل مضاعف بیثباتی: در غیاب چشمانداز گشایش اقتصادی و با استمرار تحریمها و ناکارآمدی ساختاری، دولت با محدودیت فزایندهای در خرید رضایت اجتماعی مواجه خواهد شد. سرکوب بدون توان ترمیم اقتصادی، بهتدریج کارایی خود را از دست میدهد و به انباشت نارضایتی منجر میشود.
افزایش آسیبپذیری ژئوپولیتیک: تضعیف انسجام داخلی و فرسایش مشروعیت سیاسی، بهطور ساختاری کشور را در برابر فشارها و مداخلات خارجی آسیبپذیرتر میکند؛ نه بهدلیل توطئهٔ بیرونی، بلکه بهسبب کاهش ظرفیت دولت برای نمایندگی منافع عمومی و مدیریت بحرانها.
از این منظر، مسئلهٔ اصلی نه «تکرار سوریه»، بلکه انتخاب مسیری است که جمهوری اسلامی برای بقا برگزیده است. هرچه این بقا بیشتر بر خشونت عریان و حذف سیاسی استوار شود، هزینههای اجتماعی، اقتصادی و امنیتی آن برای کل کشور افزایش مییابد و دامنهٔ سناریوهای پرخطر گستردهتر میشود.
بهبیان دیگر، سرکوب مرگبار ممکن است در کوتاهمدت اعتراضات را مهار کند، اما در میانمدت و بلندمدت به فرسایش سرمایهٔ اجتماعی، تشدید شکاف دولت–جامعه و محدودشدن افقهای گذار کمهزینه میانجامد؛ وضعیتی که آیندهٔ ایران را نه بهسوی ثبات، بلکه بهسوی عدمقطعیتهای پرهزینه سوق میدهد
احتمال دخالت خارجی و ضربه ای نفس گیر
در این میان، گزارشها و نشانههایی از افزایش حضور و جابهجایی نیروهای نظامی ایالات متحده در پیرامون ایران، بهویژه در خلیج فارس، بر حساسیت وضعیت افزوده است. این تحرکات لزوماً بهمعنای تصمیم قطعی برای اقدام نظامی نیست، اما در شرایطی که انسجام داخلی تضعیف شده و کانالهای دیپلماتیک کارآمد محدود هستند، ریسک محاسبهٔ نادرست و تشدید ناخواستهٔ تنش را افزایش میدهد. تجربهٔ منطقه نشان میدهد که دولتهایی با مشروعیت فرسوده و بحرانهای داخلی حلنشده، بیش از دیگران در برابر فشارها و مداخلات خارجی آسیبپذیر میشوند؛ نه بهدلیل برتری نظامی طرف مقابل، بلکه بهسبب کاهش ظرفیت تصمیمگیری عقلانی، اجماع ملی و مدیریت همزمان بحرانهای داخلی و خارجی. از این منظر، خطر اصلی نه «حملهٔ حتمی»، بلکه قرار گرفتن ایران در چرخهای از بازدارندگی ناپایدار و تنش فزاینده است که میتواند هزینههای امنیتی و اقتصادی سنگینی بر کشور تحمیل کند .
آمریکا در حال تجمیع نیروهای خود درست در پشت مرزهای جنوبی و غربی ایران است و جمهوری اسلامی را سکوت مرگ فرا گرفته است . ادعاهای ج.ا. مبنی بر دادن درس سخت به نیروی جهنمی نظامی آمریکا نیز توهمی بیش نیست . ایران در یک قدمی دخالت خارجی ، جنگ داخلی و تجزیه است . کشوری را که نیاکان ما و طی قرنها با مرارت و تحمل قرنها سختی به نسل ما تحویل دادند ، ج.ا. میرود تا آنرا بدست تجزیه و فروپاشی کامل بدهد. در مورد سناریوهای پیش رو در مقاله ای دیگر سخن خواهیم گفت .
پانویسها
¹ Amnesty International, Iran: Security forces used lethal force to crush protests, 15 January 2026
https://www.amnesty.org/en/latest/news/2026/01/iran-authorities-unleash-heavily-militarized-clampdown-to-hide-protest-massacres/
² Human Rights Watch, Iran: Growing Evidence of Countrywide Massacres, 16 January 2026
https://www.hrw.org/news/2026/01/16/iran-growing-evidence-of-countrywide-massacres
³ Associated Press, Scale of Iran’s nationwide protests and bloody crackdown comes into focus, January 2026
🔗 https://apnews.com/article/0eecd9962240600150530261dfab03f2
⁴ Amnesty International, Iran: Detainees tortured and sexually abused in custody amid protests, January 2026
https://www.amnesty.org.uk/press-releases/iran-deaths-and-injuries-increase-during-renewed-protest-repression-amnesty-and
⁵ The Guardian, Teenager among Iranian protesters sexually assaulted in custody, rights groups say, 19 January 2026
🔗 https://www.theguardian.com/global-development/2026/jan/19/iran-protesters-teenager-sexually-assaulted-in-custody-rights-group
⁶ Reuters, Iran protests see widespread arson and destruction of state property, January 2026
🔗 https://www.reuters.com/world/middle-east/iran-protests-arson-destruction-2026
⁷ Reuters, Iranian official says verified deaths in protests reach at least 5,000, 18 January 2026
🔗https://www.reuters.com/business/media-telecom/iranian-official-says-verified-deaths-iran-protests-reaches-least-5000-2026-01-18/
⁸ PBS NewsHour, U.S.-based rights group says it has verified nearly 4,000 deaths in Iran protests, January 2026
🔗https://www.reuters.com/business/media-telecom/iranian-official-says-verified-deaths-iran-protests-reaches-least-5000-2026-01-18/
کاوه فرزند ملت 
Leave a Reply